در نهان‌خانه دل انسان‌ها نشست . الدرجة الثانية : الانبساط مع الحقّ ، و هو أن لا يحبسك خوف و لا يحجبك رجاء و لا يحول بينك و بينه آدم و حواء . انبساط با حق ، و آن اين‌كه ترس تو را از خدا دور نكند و اميد تو را از او در حجاب قرار ندهد و مقتضايت خلقى بين تو و او حايل نگردد . درجهء دوم انبساط با حق تعالى است و اين‌كه نه خوف تو را از او دور سازد نه رجاء . به طمع بهشت بگوييم خدايا مرا ببخش يا از ترس جهنم بگوييم خدايا مرا ببخش . فارغ از اين دو ، واقع در درجهء دوم انبساط است . منظور از آدم و حوا چيست ؟ يعنى آنچه انسان را به اقتضاى جايگاه خلق خودش از اين مقام خارج مىكند يا به تعبير ديگر اين تن خاكى است . اگر از روى خوف و يا رجاء بندگى نكنيم . پس از چه درى بندگى كنيم ؟ بايد خدا را از آن روى عبادت كرد كه او شايستهء پرستش است . تحصيل اين مرتبه بسيار مشكل است اما شدنى است . در بين انسانها بعضىها چون داراى موقعيت و مقامى هستند مورد احترام قرار مىگيرند به اميد اينكه روزى به كارشان برسند . ولى بعضى از انسان‌ها را ذاتا شايسته احرام مىدانند و دوستشان دارند درحالىكه نه قدرت دارند نه ثروت . فقط چون شخصيت آن‌ها قابليت و شايستگى احترام دارد ، خدا را هم بايد عبادت كرد چون شايسته عبادت است . يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . « 1 » هرچه در آسمان‌ها و زمين است همه به تسبيح و ستايش خدا مشغولند كه ملك هستى و ستايش اهل عالم براى اوست كه او بر هرچيز تواناست . عبادتى كه از روى خوف يا طمع به بهشت باشد ، عبادت عوام است نه عبادت عرفا و آزادگان . چنان‌كه اعرف العارفين امام على عليه السّلام مىفرمايند : ما عبدتك خوفا من نارك و لا طمعا فى جنّتك بل وجدتك أهلا للعبادة فعبدتك . « 2 » تو را از ترس آتشت و يا به طمع بهشتت عبادت نمىكنم ، بلكه چون تو را شايستهء عبادت

--> ( 1 ) . تغابن / 1 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 67 ، ص 186 .